Chuẩn bị trước khi nội soi

NỘI SOI DẠ DÀY

I/ Nội soi thực quản-dạ dày-tá tràng là gì?
      Nội soi thực quản-dạ dày-tá tràng (còn được gọi ngắn gọn là nội soi dạ dày) là một phương pháp chẩn đoán bệnh bằng cách sử dụng một thiết bị quan sát đặc biệt, gọi là ống nội soi.

     Ống nội soi là một ống soi mềm có bộ phận chiếu sáng và ghi nhận hình ảnh, đường kính tương đương ngón tay út, có các nút điều khiển để quan sát bên trong ống tiêu hóa trên bao gồm thực quản, dạ dày và tá tràng (đoạn đầu của ruột non).

II/ Cần phải chuẩn bị như thế nào trước khi nội soi?

     Để đảm bảo nội soi được an toàn và có kết quả tốt, bệnh nhân cần phải nhịn ăn uống trước nội soi tối thiểu 6 giờ để tránh sặc thức ăn và bảo đảm cho việc quan sát, đánh giá tổn thương trong quá trình nội soi. Trong một số bệnh lý đặc biệt như hẹp môn vị…, bệnh nhân cần phải nhịn ăn lâu hơn (12-24 giờ) hoặc phải đặt sonde bơm rửa dạ dày.

     Ngoài ra, trước khi nội soi bệnh nhân cần thông tin cho bác sĩ biết các thuốc đang điều trị hiện tại, tiền sử dị ứng thuốc và các bệnh kèm khác. Việc thông tin này nhằm đảm bảo tính an toàn của thủ thuật nội soi. Ví dụ, trong một số trường hợp đặc biệt, bệnh nhân cần sử dụng kháng sinh trước thủ thuật. Với những bệnh nhân có tiền sử dị ứng thì bác sĩ sẽ tránh sử dụng các thuốc có nguy cơ gây dị ứng. Với những bệnh nhân cần tầm soát tìm HP thì phải ngưng dùng kháng sinh ít nhất 1 tháng, thuốc kháng tiết acid ít nhất 2 tuần…

 III/ Tại sao cần phải nội soi dạ dày?

     Các rối loạn tiêu hóa rất phổ biến. Nội soi là một phương tiện hữu hiệu trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý này. Bác sĩ sẽ cung cấp cho bệnh nhân những thông tin cần thiết và giải thích chính xác tại sao bạn cần phải nội soi dạ dày, noi soi khong dau.

     Nội soi dạ dày thường được chỉ định trong tất cả các trường hợp có triệu chứng nghi ngờ bệnh lý ống tiêu hóa trên như: Đau thượng vị, buồn nôn, nôn mửa, nuốt nghẹn, nuốt khó, các rối loạn tiêu hóa như chậm tiêu, ợ hơi, ợ nóng, nóng rát thượng vị. Các triệu chứng trào ngược, thiếu máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, xuất huyết tiêu hóa trên….

     Việc chẩn đoán các bệnh lý ống tiêu hóa bằng nội soi có độ chính xác cao hơn so với chụp x-quang hay siêu âm. Ngoài việc chẩn đoán bệnh, nội soi dạ dày còn được chỉ định để lấy các dị vật ống tiêu hóa, điều trị xuất huyết tiêu hóa. Ngoài ra nội soi còn giúp lấy các mẩu mô sinh thiết từ tổn thương hoặc niêm mạc dạ dày để xét nghiệm mô bệnh học trong các trường hợp nghi ngờ ung thư hoặc giúp đánh giá có nhiễm Helicobacter pylori hay không.

IV/ Nội soi dạ dày được thực hiện ra sao?

     Trước khi nội soi, bệnh nhân sẽ được thăm khám để đánh giá các nguy cơ, chỉ định và chống chỉ định trước thủ thuật. Bệnh nhân phải thông tin cho bác sĩ các thuốc đang dùng, tiển sử dị ứng thuốc và các tình trạng bệnh lý. Bác sĩ nội soi sẽ giải thích các yêu cầu thắc mắc của bệnh nhân cũng như các nguy cơ và rủi ro có thể xảy ra trong quá trình nội soi.

     Trước khi soi tất cả bệnh nhân được xịt thuốc tê vào họng để giảm sự khó chịu trong suốt quá trình soi. Bạn sẽ được nằm nghiêng bên trái, hoàn toàn thư giãn, hít thở sâu. Bạn sẽ cảm thấy nước bọt chảy ra, không cần phải cố gắng nuốt, nó sẽ chảy ra vào khay đặt dưới miệng của bạn. Nếu bạn chọn nội soi không đau thì sẽ được tiêm 1 lượng thuốc gây ngủ nhỏ và bạn sẽ chìm vào giấc ngủ ngắn 20-30 phút.

     Bác sĩ nội soi sẽ đưa ống soi vào miệng, qua họng, đến thực quản, dạ dày và tá tràng để quan sát bề mặt niêm mạc, đánh giá và ghi nhận tổn thương, chụp hình lưu trữ.

     Thời gian nội soi thông thường từ 2 đến 3 phút.

V/ Nội soi dạ dày có nguy hiểm không?

     Nhìn chung, nội soi dạ dày là một thủ thuật rất an toàn nếu bác sĩ nội soi được đào tạo tốt và có kinh nghiệm, hầu hết các trường hợp có thể thực hiện cho bệnh nhân ngoại trú.

     Một số bệnh nhân có thể có hơi đau họng hoặc có cảm giác khó chịu ở họng sau khi soi. Những khó chịu này thường hết sau 30-45 phút. Do tác dụng của thuốc gây tê tại chỗ cho bệnh nhân chỉ được phép ăn uống trở lại sau 30-45 phút sau soi.

VI/ Khi nào sẽ có kết quả nội soi?

     Thông thường bệnh nhân sẽ có kết quả sau 30 phút, khi đó sẽ có kết quả nội soi và kết quả urease test (để tìm vi khuẩn gây bệnh dạ dày Helicobacter pylori).

     Trong trường hợp có các tổn thương nghi ngờ, bác sĩ nội soi sẽ lấy mẩu mô tổn thương để xét nghiệm mô bệnh học thì kết quả xét nghiệm này sẽ có sau 3-4 ngày.

 NỘI SOI ĐẠI - TRỰC TRÀNG

I/ Nội soi đại tràng là gì?

     Đây là một phương pháp thăm khám trực tiếp phần đại trực tràng (ruột già) nhờ vào một ống soi mềm nhỏ đường kính khoảng 1 cm đưa vào qua hậu môn. Nhờ quan sát hình ảnh trên máy soi, bác sĩ có thể biết được các bất thường đang xảy ra bên trong ruột. Từ đó, có được chẩn đoán và phương pháp điều trị thích hợp. 

II/ Tại sao phải nội soi đại tràng?

     Ống tiêu hóa là một cơ quan rất khó chẩn đoán bệnh lý. Các phương pháp hiện đại như siêu âm, chụp cắt lớp điện toán (CT) hay cộng hưởng từ (MRI) dù rất đắt tiền nhưng vẫn có giá trị rất ít trong chẩn đoán bệnh lý ống tiêu hóa. X-quang đại tràng bằng cách bơm barýt có thể dùng trong một số trường hợp nhưng vẫn không chính xác bằng nội soi. Qua máy nội soi, bác sĩ có thể phát hiện các tổn thương rất nhỏ chỉ vài mm, có thể sinh thiết để tìm ung thư. Ngoài ra, soi đại tràng có thể dùng để cắt polyp (polyp là nguyên nhân rất thường gặp gây tiêu ra máu và hóa thành ung thư).

III/ Những ai phải soi đại tràng?

     Chỉ định soi đại tràng tương đối chặt chẽ. Các lý do thường nhất là:
1/ Nội soi chẩn đoán được chỉ định khi có các triệu chứng gợi ý bệnh lý đường tiêu hóa dưới:
+ Xuất huyết tiêu hóa dưới.
+ Bệnh lý viêm, loét, u đường tiêu hóa dưới: với mục đích xác định chẩn đoán, độ lan rộng, mức độ viêm-bản chất u, rà soát biến chứng của bệnh như hóa ác.
+ Bệnh nhân có các triệu chứng bệnh lý tiêu hóa dưới không lý giải được: tiêu chảy kéo dài không lý giải được, đau bụng không lý giải được.
+ Rà soát ung thư giai đoạn sớm các đối tượng nguy cơ cao: đa polyp đại tràng, K đại tràng gia đình, theo đõi sau cắt polyp đại tràng hóa ác qua nội soi, sau cắt đoạn ruột điều trị K đại tràng, viêm loét trực đại tràng…
+ Xác định bản chất các tổn thương hẹp đại tràng.
+ Khi có các bất thường trên X quang khung đại tràng cản quang nhưng chưa xác định được...

2/ Nội soi điều trị được chỉ định khi có các vấn đề cần can thiệp sau:
+ Cắt Polyp đại tràng qua nội soi.
+ Nong các tổn thương hẹp đại tràng, đặt ống thông hay còn gọi stent (do ác tính, do tia xạ, do viêm mạn…).
+ Cầm máu một số tổn thương như loạn sản mạch máu, chảy máu từ cuống polyp sau cắt polyp…+ Lấy dị vật đường tiêu hóa dưới

     Ngay cả khi chẩn đoán đã rõ ràng (viêm, loét hay u…), bệnh nhân cũng có thể được chỉ định  nội soi đại tràng để lấy mẩu xét nghiệm tìm vi trùng hay tìm ung thư.

     Nói chung, chỉ định nội soi đại tràng cần phải chặt chẽ và cần có sự cân nhắc cẩn thận của bác sĩ điều trị.

IV/ Nội soi đại tràng có nguy hiểm không?

     Nói chung, nội soi đại tràng là một thủ thuật khá an toàn và ít khi có tai biến. Do đại tràng rất dài và phần ống soi đưa vào phải qua nhiều chỗ gập góc hay xoắn, thủ thuật có thể làm bệnh nhân  thấy đau. Thủng ruột rất ít khi gặp và thường chỉ xảy ra khi bệnh nhân có bệnh viêm nhiễm nặng làm vách ruột mỏng đi.

     Vấn đề thường gặp là cảm giác đầy bụng sau khi soi. Nguyên nhân gây đầy bụng là do bác sĩ phải bơm hơi vào trong lòng ruột để thấy rõ tổn thương. Cảm giác này sẽ hết nhanh chóng sau khi bệnh nhân đánh hơi vài lần. Do tính chất an toàn của thủ thuật, nội soi đại tràng có thể thực hiện cả cho các bệnh nhân ngoại trú mà không cần phải nhập viện.

V/ Nội soi đại tràng cần chuẩn bị như thế nào?

   Hướng dẫn cách uống thuốc:

Bước 1: Pha thuốc Fleet vào 200ml nước lọc, uống hết nghỉ ngơi trong 10 phút.

Bước 2: Uống thêm 3 lít nước trong vòng 3 giờ.

            Sổ sạch phân khi đi vệ sinh thấy phân trong như nước mới đạt.

Bước 3: Ngưng nước (không uống thêm nước) khoảng 1 giờ sau là soi được.

Ví Dụ:  - 5 giờ sáng pha chai Fleet vào 200ml nước. ( uống hết trong 10 phút)

          - 5 giờ 10 phút đến 8 giờ 10 phút (uống thêm 3 lít nước)

          - Đúng 8 giờ 10 phút ngưng nước.

          - 9 giờ có mặt tại phòng khám.

* Chú ý: uống nước từ từ chia đều ra trong 3 giờ, tránh uống nhanh dễ gây nôn ói.

VI/ Nội soi đại tràng thực hiện ra sao?

     Nội soi được tiến hành ở phòng soi với ít nhất một bác sĩ và một điều dưỡng. Trước khi soi, bệnh nhân sẽ được thăm khám ở hậu môn để đánh giá các tổn thương ở thấp nếu có. Thuốc tê được tại chỗ được sử dụng để làm bớt khó chịu khi đưa ống soi vào cũng như có tác dụng bội trơn.

     Lúc đầu, bệnh nhân soi ở tư thế nằm nghiêng bên trái. Máy soi được đưa qua hậu môn và dần dần đi sâu qua các đoạn ruột. Từng lúc bệnh nhân có thể thấy khó chịu, chướng bụng hay đau do ống soi làm căng ruột. Hãy thông báo cho điều dưỡng hay bác sĩ để điều chỉnh ngay. Thỉnh thoảng, bệnh nhân sẽ được yêu cầu thay đổi tư thế hoặc điều dưỡng sẽ ấn nhẹ vào bụng bệnh nhân. Những biện pháp này nhằm giúp ống soi đi dễ dàng và ít gây đau hơn. Khi cần sinh thiết, bác sĩ sẽ thực hiện nhanh và bệnh nhân không cảm thấy đau. Toàn bộ quá trình soi kéo dài từ 5 đến 30 phút, nhanh nhất nếu được sự hợp tác tốt của bệnh nhân. Đối một số trường hợp khó, bệnh nhân có thể được tiêm thêm thuốc an thần hay chống co thắt để bớt khó chịu.

VII/ Cần chú ý gì sau khi soi đại tràng?

-Bệnh nhân có thể nghỉ ngơi một thời gian ngắn trước khi ra về. Nếu soi đại tràng kết hợp với gây mê, quá trình nội soi không đau đớn cũng như có  bất cứ cảm khó chịu nào. Cần có người nhà đi theo khi nội soi đại tràng vì bệnh nhân không thể tự lái xe, đi lại ít nhất 1 giờ sau khi nội soi.

-Một giờ sau khi nội soi đại tràng, bệnh nhân có thể ăn uống trở lại bình thường nếu bác sĩ không có hướng dẫn đặc biệt gì khác.
-Bệnh nhân có thể ghi nhận một số vấn đề thường gặp sau soi đại tràng:
+Cảm giác đau bụng ít hay cảm giác mót rặn.
+Bụng có cảm giác chướng hơi nhẹ.
+Các cảm giác này là bình thường và biến mất nhanh. Nếu có bất thường như đau bụng, chướng bụng tăng nhiều gây khó chịu hoặc đi cầu ra máu sau sinh thiết, cắt polyp qua nội soi, cần thống báo với bác sĩ và nhập viện ngay

-Bác sĩ nội soi sẽ giải thích về các tổn thương ghi nhận và điều dưỡng sẽ hẹn ngày lấy kết quả sinh thiết nếu có. Cần lấy kết quả sinh thiết sớm vì nó rất quan trọng để có chẩn đoán chính xác hơn.


 Bs.CK1 ĐẶNG THỊ ĐÔNG PHƯƠNG

KHOA TIÊU HÓA - GAN MẬT

PHÒNG KHÁM ĐA KHOA ĐẠI PHƯỚC