Tầm soát ung thư ống tiêu hoá

TẦM SOÁT UNG THƯ ỐNG TIÊU HÓA

BSCKII. Tống Nguyễn Diễm Hồng

Phòng khám Đa khoa Đại Phước

1. UNG THƯ ỐNG TIÊU HÓA LÀ GÌ?

  • Ống tiêu hóa là hệ thống ống rỗng đi từ thực quản, dạ dày, ruột non, đại tràng, trực tràng đến hậu môn. Ung thư ống tiêu hóa là bệnh lý do sự xuất hiện của các khối u ác tính xuất phát từ trong lòng hoặc thành ống tiêu hóa.
  • Ung thư ống tiêu hóa là một trong những ung thư gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Tuy nhiên, bệnh có thể chữa khỏi nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm.

 

2. VẬY NHỮNG NGUYÊN NHÂN NÀO GÂY UNG THƯ Ở ỐNG TIÊU HÓA?

Giống như hầu hết các ung thư khác, ung thư ống tiêu hóa là sự kết hợp giữa nhiều yếu tố như:

  • Gene di truyền.
  • Tuổi tác cao.
  • Chế độ dinh dưỡng thiếu hợp lý:  ăn mặn, dùng thức ăn có nhiều dầu mỡ, dùng nhiều thịt động vật nhưng lại ít chất xơ như rau và trái cây, dùng thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều hóa chất có tên nitrosamines (thực phẩm ướp muối, lên men, hun khói), uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá.
  • Ung thư ống tiêu hóa cũng thường xuất hiện trên bệnh nhân đang mắc các bệnh như: Barrett thực quản, viêm dạ dày mạn, , nhiễm vi khuẩn Helicobacter Pylori, viêm loét đại tràng mạn tính, bệnh Crohn, Polyp dạ dày- đại tràng.

3. NHỮNG DẤU HIỆU NÀO GỢI Ý UNG THƯ ỐNG TIÊU HÓA?

Một số triệu chứng gợi ý ung thư ống tiêu hóa như là:

  • Chóng mặt, da xanh niêm nhạt do thiếu máu.
  • Sụt cân không giải thích được.
  • Nuốt khó, nghẹn, tức trước xương ức, đau thượng vị, đau khắp bụng, chậm tiêu, nôn ói.
  • Thay đổi thói quen đi cầu (đi tiêu lúc bón, lúc lỏng, đi tiêu nhiều lần).
  • Tiêu phân có máu hay đàm máu, tiêu phân đen.
  • Khối u ở bụng hay vùng hậu môn.

  à Cần khám ngay chuyên khoa tiêu hóa.

4. VẬY CHÚNG TA CẦN LÀM GÌ ĐỂ TẦM SOÁT SỚM UNG THƯ ỐNG TIÊU HÓA?

Để tầm soát sớm ung thư ống tiêu hóa chúng ta cần:

- Khám sức khỏe định kỳ mỗi năm.

- Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phânnội soi tiêu hóa ngay khi có triệu chứng nghi ngờ.

- Nội soi tiêu hóa định kỳ từ 50 tuổi hoặc từ 40 tuổi nếu có tiền căn k ống tiêu hóa trong gia đình.

- XN dấu ấn ung thư dạ dày CA72.4 và đại tràng CEA nên làm định kỳ mỗi năm ở người trên 50 tuổi và người có yếu tố nguy cơ, đây là xét nghiệm máu khá đơn giản cho kết quả nhanh và có giá trị tầm soát ung thư tốt.

5. KHI NÀO CẦN NỘI SOI DẠ DÀY THỰC QUẢN?

Hiện nay nhiều thực phẩm có chứa chất bảo quản hoặc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cộng với thói quen ăn uống thất thường, stress làm cho các bệnh về đường tiêu hóa ngày càng gia tăng. Thường gặp nhất là bệnh viêm loét dạ dày, trào ngược thực quản, ung thư dạ dày, … Đa số bệnh này không khó điều trị song nhiều người xem nhẹ hoặc ngại đi khám, sợ nội soi nên bệnh diễn tiến tới mức nặng. Do đó, chúng ta nên:

- Nội soi ở bệnh nhân có triệu chứng nuốt khó, đau thượng vị, nôn ói, khó tiêu, thiếu máu, tiêu phân đen, bệnh lý GERD (Trào ngược dạ dày thực quản), Barrett thực quản (Chuyển sản ruột ở thực quản), viêm loét dạ dày lâu năm, viêm teo niêm mạc dạ dày thứ phát sau nhiễm vi khuẩn HP (Helicobacter Pylori).

- Nội soi định kỳ trên bệnh nhân có tiền sử gia đình nguy cơ cao bị ung thư dạ dày, niêm mạc dạ dày chuyển sản ruột hay dị sản.

- Nên nội soi dạ dày tầm soát vi khuẩn HP cho những thành viên trong gia đình có người nhiễm vi khuẩn HP, nguyên nhân chính gây ung thư dạ dày. Riêng trẻ em có triệu chứng đường tiêu hóa, test hơi thở C13 sẽ thích hợp hơn trong việc tầm soát HP cho những thành viên trong gia đình có người nhiễm vi khuẩn HP, cũng như kiểm tra HP sau khi điều trị.

6. THƯA BS, TEST HƠI THỞ C13 TÌM VI KHUẨN HELICOBACTER PYLORI CHUẨN BỊ VÀ THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO, CÓ TẦM SOÁT ĐƯỢC UNG THƯ KHÔNG Ạ?

Chuẩn bị trước khi làm test hơi thở C13:

Vào ngày làm xét nghiệm, bạn không ăn hoặc uống bất kỳ thứ gì (kể cả nước) tốt nhất là 6 giờ.

Bạn cần ngưng sử dụng thuốc làm giảm tiết axít dạ dày (Omeprazole, Esomeprazole, Pantoprazole, ..) ít nhất 2 tuần trước khi xét nghiệm và không nên dùng bất cứ kháng sinh nào (Amoxicilline, Clarithromycin,..) ít nhất 4 tuần trước khi xét nghiệm.

Trình tự thổi bong bóng, làm test hơi thở C13 như sau:

- Đầu tiên bạn sẽ thổi khí vào 1 cái túi.

- Uống 1 chút thuốc pha trong 200ml nước.

- Ngồi chờ 30 phút, sau đó vào thổi lần nữa vào 1 cái túi thứ 2.

- 2 túi này sẽ được đưa vào máy phân tích, bạn chờ thêm 1 chút để nhận kết quả.

Test C13 chỉ phát hiện bạn có nhiễm HP hay không, không biết tổn thương dạ dày của bạn và không tầm soát được ung thư.

7. CHỈ ĐỊNH NỘI SOI ĐẠI TRỰC TRÀNG?

Ung thư đại trực tràng thường có những triệu chứng cảnh báo như: thay đổi thói quen đi cầu (tiêu chảy, táo bón không rõ nguyên nhân), tiêu phân nhầy máu, đau bụng dọc khung đại tràng, chán ăn, sụt cân, thiếu máu. Tuy nhiên, hầu hết bệnh nhân khi có những triệu chứng này thì bệnh đã muộn, diễn tiến vào giai đoạn nặng. Như vậy, để phát hiện sớm ung thư đại trực tràng thì cách hiệu quả nhất là tầm soát căn bệnh này khi chưa có những dấu hiệu.

Vậy những ai cần tầm soát?

- Đó là những người trên 50 tuổi, những người tuổi càng lớn thì nguy cơ mắc bệnh này càng cao.

- Những người có nguy cơ cao như có tiền sử polyp tuyến (đã cắt polyp), mắc bệnh viêm đại tràng mãn tính lâu năm, tiền sử phẫu thuật ung thư đại tràng.

- Người có tiền sử gia đình như bố, mẹ, anh, chị, em,… có polyp tuyến, hội chứng đa polyp hoặc ung thư đại tràng, … cần được nội soi đại tràng tầm soát sớm hơn 10 năm so với tuổi của người thân lúc bị ung thư đại tràng (hoặc bắt đầu từ 40 tuổi) ngay cả khi những người này hoàn toàn chưa có biểu hiện triệu chứng,  nội soi đại tràng ít nhất 3-5 năm một lần và theo dõi chặt chẽ hơn.

8. BẠN CẦN CHUẨN BỊ GÌ KHI THỰC HIỆN CÁC THỦ THUẬT NỘI SOI TIÊU HÓA?

NỘI SOI DẠ DÀY:

Nên nhịn ăn uống trước nội soi tối thiểu 6 giờ để tránh sặc thức ăn và bảo đảm cho việc quan sát, đánh giá tổn thương trong quá trình nội soi. Nội soi dạ dày không những phát hiện tổn thương thực quản, dạ dày, tá tràng mà còn tầm soát xem bạn có nhiễm HP hay không? Do đó, bạn nên ngưng kháng sinh ít nhất 1 tháng, thuốc kháng tiết acid ít nhất 2 tuần trước khi nội soi.

NỘI SOI ĐẠI TRỰC TRÀNG:

Ngày trước khi soi: Buổi chiều ăn nhẹ, ít chất xơ.

Sáng sớm nhịn đói, chỉ uống thuốc sổ pha với nước nguội.

Trong 3 giờ tiếp theo bạn uống thêm ít nhất 3 lít nước nữa (có thể dùng các nước giải khát không màu như nước đường, nước dừa), không uống sữa và nhịn ăn hoàn toàn.

Với cách chuẩn bị như trên, bạn sẽ đi cầu nhiều lần ra nước trong cho đến khi ruột sạch hoàn toàn.

             Bệnh nhân soi ở tư thế nằm nghiêng bên trái. Máy soi được đưa qua hậu môn và dần dần đi sâu qua các đoạn ruột.

             Khi cần sinh thiết, bác sĩ sẽ thực hiện nhanh và bệnh nhân sẽ không cảm thấy đau. Toàn bộ quá trình soi kéo dài từ 15 đến 30 phút.

9. NỘI SOI TIÊU HÓA LÀ NỖI SỢ HÃI, ÁM ẢNH CỦA KHÔNG ÍT BỆNH NHÂN VÌ THƯỜNG GẶP PHẢI CẢM GIÁC NÔN ỌE, ĐAU, KHÓ CHỊU. THƯA BS, CÓ CÁCH NÀO LÀM GIẢM ĐI CẢM GIÁC KHÓ CHỊU KHI NỘI SOI TIÊU HÓA KHÔNG Ạ?

Hiện nay có kỹ thuật mới giúp cho việc nội soi nhẹ nhàng, an toàn và chính xác hơn đó là nội soi tiêu hóa không đau, có dùng thuốc an thần, giảm đau giúp bệnh nhân trải qua việc nội soi nhẹ nhàng, êm dịu, không đau và thoải mái hơn trong khi nội soi. Bạn sẽ ngủ trong suốt quá trình nội soi. Thời gian tiền mê phụ thuộc vào thời gian nội soi, bạn sẽ tỉnh ngay sau khi kết thúc soi. 

Thời gian gây mê ngắn không hại đến sức khoẻ và bạn không còn cảm giác đau, khó chịu và sợ   hãi trong khi nội soi.

10. CÁC PHƯƠNG PHÁP GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ ỐNG TIÊU HÓA?

ü  Dùng thức ăn có nhiều chất xơ như rau xanh, trái cây, ít thịt cá và chất béo.

ü  Không ăn đồ ăn chiên, rán nhiều dầu mỡ, đồ nướng hay thịt xông khói.

ü  Hạn chế sử dụng rượu bia và không hút thuốc lá. Uống nhiều nước mỗi ngày (2-3 lít/ngày).

ü  Điều trị tốt bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản và tiệt trừ vi khuẩn H.P khi có chỉ định.

ü  Tập thể dục, đi bộ ít nhất 30 phút/ngày, ít nhất 5 ngày trong 1 tuần.

ü  Khám sức khỏe định kỳ.

ü  Khám ngay khi có các dấu hiệu gợi ý ung thư ống tiêu hóa và tầm soát định kỳ khi bản thân có nguy cơ cao ung thư tiêu hóa.

11 . ĐIỀU TRỊ UNG THƯ ỐNG TIÊU HÓA NHƯ THẾ NÀO?

Mắc bệnh ung thư không có nghĩa là chấm hết. Ngày nay, với những thành tựu mới của y học, ung thư hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện và điều trị sớm.

Qua nội soi ngoài việc chẩn đoán, sinh thiết tổn thương, cắt polype cũng được thực hiện. Polyp càng lớn thì càng có khả năng phát triển thành ung thư.

Thêm một thông tin đáng mừng đối với người bệnh mắc các bệnh lý ung thư đường tiêu hoá gia đoạn sớm, đó là kỹ thuật - cắt hớt niêm mạc ống tiêu hóa qua nội soi để điều trị tổn thương tiền ung thư, ung thư sớm mà không phải cắt bỏ thực quản, dạ dày và đại tràng. Kỹ thuật trên đang được triển khai thành công tại Việt Nam đã mang lại hiệu quả điều trị tích cực.

Điều trị ung thư là phương pháp kết hợp giữa ba phương pháp chính là phẫu thuật, xạ trị, hóa trị. Phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ yếu đối với hầu hết các loại ung thư đường tiêu hóa. Sau đó sẽ phối hợp phác đồ hóa trị thích hợp.

Việc tầm soát đột biến gen KRAS, NRAS, PIK3CA ở bệnh nhân ung thư đại tràng rất quan trọng trong việc chọn lựa phác đồ điều trị. Tùy thuộc vào loại và tình trạng ung thư mà bác sỹ sử dụng các phương pháp điều trị thích hợp.

 

 

Tin liên quan: