Hiểu đúng về tiêm chủng

HIỂU ĐÚNG VỀ TIÊM CHỦNG

BSCKI. Đặng Thị Đông Phương

 

CÂU 1: SỢ CON ĐAU, SỢ CON SỐT, SỢ TAI BIẾN… NHIỀU BẬC PHỤ HUYNH ĐÃ KHÔNG CHO CON MÌNH TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ VÀ ĐIỀU NÀY CÓ THỂ SẼ GÂY HẠI CHO BÉ. VẬY BÁC SĨ CÓ LỜI KHUYÊN NÀO ĐỂ CHO CÁC BẬC CHA MẸ YÊN TÂM HƠN KHI ĐƯA CON MÌNH ĐI TIÊM CHỦNG KHÔNG Ạ?

Tiêm chủng là 1 bước tiến bộ vĩ đại của y học trong việc phòng ngừa bệnh tật cho con người. Nó được áp dụng cho mọi đối tượng từ người lớn đến trẻ em. Nhờ tiêm chủng mà con người tránh được rất nhiều căn bệnh nguy hiểm và giảm thiểu rất nhiều về chi phí y tế.

Tiêm chủng là 1 phương pháp phòng bệnh khá an toàn tuy nhiên cũng như các phương pháp điều trị khác vẫn tiềm ẩn một vài nguy cơ nhưng tỷ lệ rất thấp.

Để việc tiêm chủng diễn ra an toàn quý vị cần biết các nguyên tắc sau:1. Hãy bàn bạc với bác sĩ trước khi bạn hay con bạn tiêm phòng nếu có bất cứ vấn đề nào sau đây:                       

- Bị phản ứng với mũi vaccine trước.

- Bé bị co giật hoặc có bệnh lý thần kinh nghiêm trọng: không được tiêm vaccine ho gà khi bé bị co giật hay có bệnh lý thần kinh nghiêm trọng. Tuy vậy, con bạn vẫn có thể được tiêm vaccine ngừa uốn ván và bạch hầu không kèm vaccine ho gà.

- Bạn hay bé có vấn đề về hệ thống miễn dịch: những người có hệ thống miễn dịch suy yếu do bệnh lý hay do thuốc thì không nên tiêm phòng vaccine sống (ví dụ như thủy đậu hay MMR – sởi, quai bị, Rubella). Một vaccine sống có thể gây bệnh thật sự nếu như hệ thống miễn dịch bị suy yếu.

- Dị ứng với trứng: những người bị dị ứng nặng với trứng gà thì không nên tiêm phòng cúm. Tuy nhiên vẫn có thể tiêm phòng các loại thường qui khác. Mặc dù vaccine sởi và quai bị được nuôi từ trong tế bào gà con, nhưng các protein trứng gà đã được tách ra khỏi các vaccine này và có thể tiêm các vaccine này nếu như bạn hay con bạn không có phản ứng dị ứng khi test da với trứng.

2. Bạn hay con bạn vẫn CÓ THỂ tiêm phòng nếu:

 - Bị đau, đỏ hay sưng ở vị trí tiêm phòng sau lần tiêm phòng Ho gà - Bạch hầu - Uốn ván trước.

- Bị sốt dưới 4005 sau lần tiêm phòng Ho gà - Bạch hầu - Uốn ván trước.

- Đang mắc bệnh nhẹ như cảm lạnh, ho, hay tiêu chảy mà không sốt.

- Đang hồi phục từ một bệnh nhẹ như cảm lạnh, ho, hay tiêu chảy.

- Mới tiếp xúc với một bệnh nhiễm trùng gần đây.

- Đang dùng kháng sinh.

- Bé sanh non.

- Bị dị ứng (trừ khi dị ứng với trứng).

- Gia đình bạn có tiền sử co giật hay mắc Hội chứng đột tử nhũ nhi.

3.Những lý do tạm hoãn tiêm phòng:

- Đang bị sốt vì bệnh nào đó. Có thể hoãn lại sau một tuần (tham vấn bác sĩ)

- Bé đang bị tiêu chảy tại thời điểm uống vaccine bại liệt: vẫn uống vaccine bình thường, nhưng không tính là một lần chủng ngừa. Sau đó vẫn uống tiếp cho đủ lịch. Đối với thuốc chủng ngừa bại liệt dạng tiêm thì vẫn có tác dụng

- Nghi ngờ có thai. Bạn có thể hoãn cho đến khi xác định không có thai.

CÂU 2: CÓ RẤT NHIỀU LOẠI VACCINE VẬY THEO BÁC SĨ CÓ CẦN THIẾT TIÊM CHỦNG TẤT CẢ KHÔNG?

Đây là 1 câu hỏi còn gây nhiều tranh cãi vì vaccine được tạo ra là để bảo vệ con người. Tuy nhiên tùy theo độ tuổi, giới, công việc và nơi sinh sống mà mỗi người sẽ có nhu cầu riêng về việc tiêm chủng. Chúng ta không thể phòng ngừa hết tất cả các bệnh tật mà chỉ có thể ưu tiên phòng ngừa các bệnh nguy hiểm đến tính mạng hay những bệnh có tỷ lệ mắc bệnh cao.

Ví dụ: Trẻ con dưới 2 tuổi thì cần thiết tiêm chủng đầy đủ theo chương trình tiêm chủng quốc gia vì đó là những bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ và gây tử vong cao nếu mắc phải, ngoài ra ở trẻ lớn hơn khi tới tuổi đến trường tiếp xúc môi trường mới cũng cần tiêm các loại vaccine ngừa bệnh dễ lây lan giữa các trẻ như thủy đậu, viêm màng não, tiêu chảy cấp, viêm phổi…

Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ thì nên tiêm phòng uốn ván, Rubella, VGSV B... để đảm bảo việc mang thai được an toàn cho cả mẹ và con.

Người sống trong vùng dịch tể hay sắp du lịch đến vùng bệnh lưu hành thì nên tiêm chủng bệnh đó… như thương hàn, thủy đậu, cúm, tiêu chảy cấp do Rotavirus… VN là nước có tỷ lệ mắc bệnh VGSV B rất cao >20%, là nguyên nhân hàng đầu của xơ gan và ung thư gan. Khi mắc bệnh phải theo dõi lâu dài và điều trị rất tốn kém, nên việc tiêm ngừa là phương pháp phòng bệnh đơn giản, hiệu quả và ít tốn kém nhất.

CÂU 3: BÁC SĨ CÓ THỂ HƯỚNG DẪN THÊM VỀ CÁCH THEO DÕI SỨC KHỎE SAU TIÊM CHỦNG?

Phản ứng sau tiêm chủng là bất kỳ sự kiện sức khỏe nào xảy ra sau tiêm chủng và được phân loại thành phản ứng phổ biến, nhẹ hoặc phản ứng hiếm gặp, nghiêm trọng. Hầu hết các phản ứng vắcxin là nhẹ và tự khỏi. Phản ứng nghiêm trọng là rất hiếm gặp. Phản ứng tại chỗ (bao gồm đau, sưng hoặc đỏ tại chỗ tiêm) có thể chiếm khoảng 10% số đối tượng đã được tiêm chủng và phản ứng hệ thống (như là sốt) cũng chiếm khoảng 10% đối tượng được tiêm chủng. 

Sau khi tiêm chủng, người được tiêm cần được theo dõi 30 phút tại điểm tiêm chủng. Trong thời gian này chủ yếu là theo dõi các phản ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ, tím tái, khó thở, co giật…Khi ra về nhân viên y tế sẽ dặn dò người được tiêm chủng hay bà mẹ theo dõi thêm ít nhất một ngày (24giờ) sau đó. Các phản ứng thông thường có thể gặp như sốt, đau hoặc sưng tấy tại chỗ tiêm, quấy khóc ở trẻ nhỏ… thường tự giới hạn mà không cần can thiệp gì hoặc điều trị đơn giản như dùng thuốc hạ sốt, chườm lạnh chổ tiêm, ôm ấp dỗ dành trẻ… Nếu các phản ứng trên kéo dài hơn một ngày hoặc phản ứng trở nên nghiêm trọng hơn như sốt cao hay có những biểu hiện khác thường (quấy khóc kéo dài, tím tái, khó thở, bú ít, bỏ bú… ở trẻ nhỏ) thì cần đi ngay đến cơ sở y tế.

CÂU 4: NẾU ĐƯỢC TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ THÌ CÓ CHẮC LÀ CƠ THỂ ĐƯỢC BẢO VỆ 100%?

Hiện nay chưa có 1 loại vaccine nào có thể bảo vệ 100% tùy vào cơ địa mỗi người, tuy nhiên với tỷ lệ bảo vệ > 90% của hầu hết các vaccine cũng đã giúp cho chúng ta phòng tránh bệnh đáng kể. Một điều cần lưu ý là tác dụng bảo vệ của vaccine không tồn tại suốt đời nên sau khi tiêm chủng những mũi cơ bản, chúng ta nên ghi nhớ lịch tiêm nhắc để tác dụng của vaccine được kéo dài.

Ngoài ra 1 số vaccine ta có thể kiểm tra lượng kháng thể sau tiêm như VGSV A, B, Rubella… để chắc chắn vaccine đã phát huy tác dụng sau tiêm chủng và biết được lúc nào thì cần tiêm nhắc lại.

CÂU 5: TẠI SAO CÓ NHỮNG TRƯỜNG HỢP ĐÃ TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ THEO PHÁC ĐỒ NHƯNG KHÔNG TẠO ĐƯỢC KHÁNG THỂ BẢO VỆ?

Vaccine là phương pháp đưa vật ngoại lai (kháng nguyên) vào cơ thể để kích thích cơ thể tạo kháng thể chống lại vật đó. Đây là 1 quá trình phản ứng giữa cơ thể và kháng nguyên nên nó phụ thuộc vào từng cá nhân. Đa số người tiêm phòng sẽ tạo được kháng thể sau tiêm, chỉ có 1 số ít cá nhân do suy giảm hay có khiếm khuyết về mặt miễn dịch sẽ không tạo được kháng thể bảo vệ sau tiêm chủng. Để việc tiêm chủng đạt hiểu quả tối ưu, điều cần thiết là chúng ta phải tiêm đủ mũi và đúng lịch hẹn cũng như tiêm nhắc theo khuyến cáo của bác sĩ tư vấn.

 

CÂU 6: NẾU MUỐN TIÊM CHỦNG THÌ TÔI CÓ THỂ TIÊM CHỦNG Ở ĐÂU? CÓ CẦN LÀM XÉT NGHIỆM HAY CHUẨN BỊ GÌ CHO BUỔI TIÊM CHỦNG?

Quý vị có thể đến các cơ sở y tế có giấy phép chủng ngừa để tiêm chủng theo nhu cầu cá nhân. Đối với trẻ nhỏ dưới 2 tuổi chích ngừa theo lịch tiêm chủng quốc gia thì quý vị cũng có thể đưa bé đến các cơ sở y tế này hoặc các buổi tiêm chủng định kỳ được tổ chức hàng tháng tại cáctrạm y tế phường xã địa phương.

Một số vaccine đòi hỏi người muốn tiêm phải làm 1 số xét nghiệm trước khi tiêm để chắc chắn không bị mắc bệnh trước đó như VGSVB, hoặc kiểm tra đã có kháng thể trước đó hay chưa như VGSV A, Rubella…

Việc tiêm chủng khá đơn giản nên quý vị không cần nhịn ăn uống và có thể tiêm bất cứ thời điểm nào trong ngày.

Lưu ý không nên tiêm chủng khi bị sốt, cơ thể mệt mõi kéo dài hoặc nghi ngờ có thai, trừ tiêm ngừa uốn ván, có thể tiêm ngừa khi đang mang thai.

CÂU 7: TÔI BỊ VGSV C VẬY TÔI CÓ NÊN TIÊM NGỪA VGSV A HAY B KHÔNG?

Chắc chắn là nên làm vì đây là những chủng virus khác nhau. Việc đồng nhiễm nhiều loại virus sẽ làm nặng thêm tình trạng bệnh và gây khó khăn cho việc điều trị.

CÂU 8: THƯA BÁC SĨ HIỆN NAY ĐÃ CÓ THUỐC CHỦNG NGỪA VGSV C CHƯA?

Rất tiếc là hiện nay vẫn chưa sản xuất được Vaccine phòng ngừa VGSV C.

CÂU 9: TIÊM NGỪA HPV PHÒNG CHỐNG UNG THƯ CỔ TỬ CUNG TỪ SỚM CÓ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ CỔ TỬ CUNG SUỐT ĐỜI KHÔNG?

Human Papillomavirus (HPV) là một virus lây truyền qua đường tình dục gồm hơn 100 type khác nhau, có khoảng 10 type HPV "nguy cơ cao" có liên quan chặt chẽ với diễn tiến thành ung thư cổ tử cung. Trong đó, HPV 16 và 18 là 2 chủng nguy cơ gây ung thư cao nhất. Thuốc tiêm ngừa chỉ ngăn chặn được nguy cơ ung thư cổ tử cung do HPV 16 và 18 gây ra.

Do đó, dù đã được chủng ngừa HPV, phụ nữ có quan hệ tình dục vẫn phải được tiếp tục làm PAP tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ.

Ngoài khả năng giúp phòng ngừa ung thư cổ tử cung do chủng HPV 16 và 18 như thuốc Cervarix, thuốc Gardasil còn có khả năng phòng ngừa bệnh mồng gà do chủng HPV 6 và 11 gây ra.

CÂU 10: THƯA BÁC SĨ, CHÚNG TA NÊN CHỦNG NGỪA HPV PHÒNG NGỪA UNG THƯ CỔ TỬ CUNG Ở LỨA TUỔI NÀO VÀ CÓ CẦN THỬ MÁU TRƯỚC KHI TIÊM CHỦNG KHÔNG?

Không cần thiết tầm soát HPV trước khi chủng ngừa.

Nên tiêm chủng  3 mũi cho các bé gái và phụ nữ tuổi từ 9-26 trước khi bắt đầu có quan hệ tình dục.

Đối với phụ nữ trên 23 tuổi đã quan hệ tình dục, nên làm PAP trước khi tiêm ngừa.