COVID-19: Biến thể mới XBB.1.16 gây gia tăng lây nhiễm ở Châu Á

Cũng như các loại vi rút khác, SARS-CoV-2 liên tục tiến hóa do sự biến đổi trong bộ gen, tạo ra các biến chủng và biến thể. Biến thể XBB.1.16 được phát hiện gần đây là tác nhân gây gia tăng tình trạng lây nhiễm ở một số nước Châu Á. May mắn, biến thể mới này chưa ghi nhận làm gia tăng tình trạng nghiêm trọng của bệnh. Mặc dù vậy, các chuyên gia vẫn không hạ mức cảnh báo và kêu gọi mọi người tuân thủ các biện pháp chống COVID-19.

Tìm hiểu về biến thể (variant) và biến chủng (mutant)

Những thay đổi về bản chất trên bộ gen được gọi là biến thể, những biến thể này sẽ còn có những biến đổi trước khi ổn định để trở thành biến chủng mới. Sau khi bộ gen vi sinh vật biến đổi đến mức độ có những biểu hiện cụ thể, rõ ràng khác so với chủng ban đầu thì gọi là “biến chủng”. Lúc này, vi sinh vật đã có những thay đổi trên bộ gen và hình thành một chủng mới khác với chủng ban đầu.

Có những biến thể làm cho vi rút lây lan khó hơn hay thậm chí là chết yểu nhưng những biến thể giúp vi rút xâm nhập và lây lan nhanh hơn. Biến thể dạng này sẽ tồn tại và dần dần thay thế các chủng vi rútban đầu. Hiện nay Omicron là biến chủng đang lưu hành phổ biến của SARS-CoV-2. Chủng Omicron có nhiều biến thể khác nhau đã đươc phát hiện. Có 1 biến thể được Tổ chức Y tế Thế giới xếp loại là biến thể đáng quan tâm là XBB.1.5.

Cách phân loại các biến thể

Các biến thể của SARS-CoV-2 được phân thành 4 loại: Biến thể đáng quan tâm (Variant of interest), biến thể đáng lo ngại (variant of concern), biến thể được theo dõi (Variants being monitored - UMs), biến thể gây hậu quả nghiêm trọng (Variant of high consequence- VOHC).

Các biến thể đáng quan tâm (VOI) và các biến thể được theo dõi (VUMs) của virus SARS-CoV-2

Theo báo cáo hàng tuần của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về thông tin dịch tễ của COVID-19 [5], trên toàn Thế giới, từ ngày 13/3/2023-9/4/2023 (28 ngày), đã ghi nhận 49.809 biến thể của SARS-CoV-2. Hiện nay, WHO đang theo dõi 1 biến thể đáng quan tâm (VOI) là XBB.1.5, và 7 biến thể được theo dõi (VUMs) và các dòng biến thể của chúng.

Trên toàn cầu, XBB.1.5 đã được phát hiện tại 95 quốc gia và vẫn là biến thể phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ gần 48% trong tuần 12. Tỷ lệ này tăng so với 40% trong tuần 8 của năm 2023. Trong khoảng thời gian từ ngày 11/2/2023-12/3/2023, 70 quốc gia đã phát hiện được XBB.1.5. Tỷ lệ phổ biến của XBB.1.5 đã vượt quá 50% ở 11 quốc gia.

Tại TP.HCM, sau khi tiến hành giải trình tự gen SARS-CoV-2 từ các bệnh nhân dương tính trong giai đoạn từ ngày 11/01/2023 đến 20/03/2023, đã ghi nhận 1 mẫu là biến thể XBB.1.5. Như vậy biến thể đang phổ biến trên thế giới hiện nay đã xuất hiện tại TP.HCM. Ngày 14/4 vừa qua Bộ y tế cũng đã có thông báo biến thể XBB.1.5 xuất hiện tại Việt Nam qua kết quả giải trình tự gen tại TP.HCM.

Hiện nay chưa có báo cáo từ phòng thí nghiệm hay từ các nước trên Thế giới thể hiện mối liên quan của các chủng trong VOI và VUM với tình trạng bệnh nặng hơn của COVID-19 trên toàn cầu. Một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm gần đây về XBB.1.16 cho thấy biến thể này có tốc độ tăng trưởng cao hơn so với XBB và XBB.1.5. Tuy nhiên, đặc tính xâm chiếm hệ miễn dịch của chúng vẫn giống nhau.

Hiện nay trung tâm kiểm soát bệnh tật TP. HCM (HCDC) có tổ chức tiêm vaccin ngừa COVID-19 cho người dân. Quý khách có nhu cầu tiêm chủng vui lòng xem lịch các điểm tiêm - ngày tiêm trên website của HCDC

Các điểm tiêm vắc xin

Nguồn: HCDC