ĐÃ MẮC SỐT XUẤT HUYẾT: VÌ SAO VẪN CẦN TIÊM NGỪA VACCINE?

“Con năm ngoái bị sốt xuất huyết rồi bác sĩ ơi, giờ cơ thể đã có kháng thể, không cần tiêm vaccine nữa đúng không?”

Câu hỏi này nghe có vẻ hợp lý. Với hầu hết các bệnh như thủy đậu, quai bị, sởi... mắc một lần là có miễn dịch suốt đời. Nhưng sốt xuất huyết lại khác.

Người đã từng mắc không những không được bảo vệ, nếu tái nhiễm thì nguy cơ biến chứng nặng cao hơn nhiều lần so với người nhiễm lần đầu.

Tại Sao Có Thể Mắc Lại?

Bác sĩ tư vấn về vaccine sốt xuất huyết Qdenga cho người đã từng mắc bệnh

Bốn Type Virus, Bốn Lần Nguy Hiểm

Virus Dengue gây sốt xuất huyết có 4 type huyết thanh khác nhau - DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4 - cả bốn đều đang lưu hành tại Việt Nam.

Khi bạn mắc lần đầu, giả sử do DENV-1, cơ thể sẽ tạo kháng thể chống lại chính xác type này. Bạn có miễn dịch suốt đời với DENV-1. Nhưng 3 type còn lại? Cơ thể chưa gặp, chưa biết cách đối phó.

Đây là lý do tại sao một người có thể mắc sốt xuất huyết tới 4 lần trong đời.

Kháng Thể Cũ Có Thể Gây Hại

Vấn đề nghiêm trọng hơn là hiện tượng các bác sĩ gọi là “ADE” (Antibody-Dependent Enhancement - Tăng cường nhiễm phụ thuộc kháng thể).

Giả sử lần đầu bạn mắc DENV-1, cơ thể tạo kháng thể chống DENV-1. Vài năm sau, bạn nhiễm DENV-2. Kháng thể cũ nhận ra DENV-2 có phần tương tự DENV-1 nên bám vào virus. Nhưng kháng thể này không đủ mạnh để tiêu diệt DENV-2.

Điều xấu xảy ra: kháng thể bám vào virus tạo thành phức hợp, và phức hợp này lại dễ xâm nhập vào tế bào bạch cầu (monocyte, macrophage) - những tế bào có nhiệm vụ tiêu diệt virus. Virus nhờ đó “lợi dụng” kháng thể để xâm nhập đúng vào tế bào miễn dịch, rồi nhân lên nhanh chóng.

Kết quả: Kháng thể từ lần trước càng nhiều, virus lần sau càng dễ tấn công mạnh.

Các nghiên cứu lớn trên thế giới đều cho thấy: lần mắc thứ 2, thứ 3 thường nguy hiểm hơn rất nhiều so với lần đầu.

Nhóm Nguy Cơ Cáo Nhất

Triệu chứng sốt xuất huyết khi tái nhiễm - nguy hiểm hơn lần đầu nhiễm

Trẻ Nhỏ

Trẻ 3-4 tuổi dễ bị nặng nhất khi tái nhiễm. Cơ thể trẻ chưa phát triển hoàn thiện, mạch máu còn non yếu, chưa đủ khả năng giữ dịch trong lòng mạch khi virus tấn công. Chỉ vài giờ, trẻ có thể từ sốt nhẹ chuyển sang sốc xuất huyết.

Người Cao Tuổi

Người cao tuổi đối diện vấn đề khác: hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Khi virus tấn công, cơ thể phản ứng chậm. Mạch máu đã kém đàn hồi, dễ rò rỉ dịch. Thận, gan, tim đã yếu, không đủ sức chống chọi.

Người Có Bệnh Nền

Tim Mạch - Cao Huyết Áp

Sốt xuất huyết làm rối loạn hệ mạch máu, gây rò rỉ dịch. Với người bệnh tim, khi lượng dịch trong lòng mạch giảm đột ngột, tim phải co bóp mạnh hơn. Nhưng trái tim yếu không gánh nổi, dễ suy tim cấp, loạn nhịp.

Nếu đang dùng thuốc chống đông (aspirin, warfarin), nguy cơ xuất huyết nội tạng tăng cao. Xuất huyết não có thể tử vong trong vài giờ.

Đái Tháo Đường

Virus tấn công gan, làm rối loạn chuyển hóa đường. Đường huyết tăng vọt, khó kiểm soát dù đã điều chỉnh insulin. Đường cao tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển, dễ nhiễm trùng.

Bệnh nhân tiểu đường thường có bệnh thận kèm theo. Khi sốt xuất huyết làm giảm lưu lượng máu đến thận, thận dễ tổn thương cấp, có thể phải lọc máu.

Bệnh Phổi - Hen Suyễn

Dịch rò rỉ không chỉ dưới da mà còn vào khoang màng phổi. Dịch tích tụ chèn ép phổi, phổi không giãn nở được khi hít vào.

Với người COPD hay hen, phổi vốn đã yếu. Khi thêm dịch chèn ép, bệnh nhân nhanh chóng suy hô hấp, cần thở máy.

Bệnh Gan

Gan sản xuất các yếu tố đông máu. Người gan mạn tính (viêm gan virus  B/C, xơ gan) đã có rối loạn đông máu. Khi virus tấn công thêm, gan suy nặng, máu không đông được, xuất huyết lan tỏa da, niêm mạc, nội tạng.

Xuất huyết tiêu hóa đặc biệt nguy hiểm - có thể mất nhiều máu trong vài giờ.

Vaccine Làm Được Điều Cơ Thể Không Làm Được

Gia đình hạnh phúc sau khi tiêm vaccine sốt xuất huyết Qdenga

Bài Học Từ Vaccine Thế Hệ Đầu

Dengvaxia ra đời năm 2015 với nhiều kỳ vọng. Nhưng sau đó phát hiện vấn đề: vaccine làm tăng nguy cơ bệnh nặng ở người chưa từng mắc.

Tại sao? Vì Dengvaxia tạo kháng thể “nửa vời” - giống hiệu ứng ADE. Khi người chưa mắc được tiêm, rồi sau đó nhiễm virus thật, kháng thể từ vaccine lại giúp virus xâm nhập tế bào dễ hơn.

Vì vậy Dengvaxia bị hạn chế - chỉ dành cho người ĐÃ TỪNG mắc, phải xét nghiệm máu trước khi tiêm.

Qdenga Khác Gì?

Qdenga (TAK-003) của Takeda được thiết kế hoàn toàn khác. Thay vì tạo kháng thể yếu, vaccine này tạo kháng thể đủ mạnh và cân bằng với cả 4 type huyết thanh.

Bảo vệ toàn diện: Trong khi miễn dịch tự nhiên chỉ bảo vệ 1 type, Qdenga huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện cả 4 type bạn không còn lo về 3 type còn lại.

Ngăn chặn ADE: Kháng thể được tạo ra đủ mạnh, không rơi vào “vùng nguy hiểm”, nồng độ vừa đủ nhận diện nhưng không đủ tiêu diệt. Qdenga tạo kháng thể ở nồng độ bảo vệ, không phải nồng độ tăng cường nhiễm.

An toàn cho cả người đã từng mắc và chưa mắc: Nghiên cứu TIDES theo dõi hơn 20,000 người ở 8 quốc gia cho thấy vaccine an toàn ở cả hai nhóm. Bạn không cần xét nghiệm trước khi tiêm.

Bảo vệ lâu dài: Hiệu quả duy trì ổn định sau 7 năm theo dõi. Hai mũi (cách 3 tháng) bảo vệ nhiều năm, không cần tiêm nhắc lại hàng năm.

Tại Sao Người Đã Mắc Cần Tiêm?

Kỹ thuật viên lấy mẫu xét nghiệm trước khi tiêm vaccine sốt xuất huyết tại Đại Phước

Kháng thể tự nhiên chỉ chống 1 type, 3 type còn lại vẫn đe dọa. Hơn nữa, kháng thể “nửa vời” có thể gây ADE khi tái nhiễm.

Khi tiêm Qdenga:

• Bổ sung kháng thể cho 3 type còn thiếu
• Cân bằng hệ miễn dịch, tránh ADE
• Tăng khả năng bảo vệ tổng thể

Người đã mắc không phải người an toàn - họ cần được bảo vệ nhiều hơn.

>> Tìm hiểu thêm: Dịch vụ tiêm ngừa tại Phòng Khám Đa Khoa Đại Phước

Khi Nào Nên Tiêm?

Quy Tắc 6 Tháng

Nếu đã mắc, đợi ít nhất 6 tháng sau khỏi bệnh mới tiêm.

Trong 6 tháng đầu, cơ thể còn kháng thể chéo tạm thời với các type khác. Tiêm ngay có thể gây nhiễu loạn phản ứng miễn dịch. Đợi 6 tháng để kháng thể chéo giảm, vaccine sẽ phát huy tốt nhất.

Đừng Chờ Có Dịch

Vaccine cần 3 tháng để hoàn thành (2 mũi cách 3 tháng). Sau mũi 2 khoảng 2-4 tuần nữa mới đạt miễn dịch tối ưu. Tức là từ lúc bắt đầu đến khi được bảo vệ tốt cần gần 4 tháng.

Dịch bùng phát rất nhanh - chỉ vài tuần. Chờ có dịch mới tiêm sẽ không kịp.

Hơn nữa, sốt xuất huyết hiện nay xuất hiện quanh năm, không chỉ vào mùa mưa.

Ai Nên Ưu Tiên?

• Người đã từng mắc sốt xuất huyết (sau 6 tháng khỏi bệnh)
• Người cao tuổi (trên 60 tuổi)
• Người có bệnh tim mạch, đái tháo đường, cao huyết áp, hen suyễn, bệnh phổi, gan - thận mạn tính
• Người sống ở khu vực dịch sốt xuất huyết lưu hành

KẾT LUẬN

Sốt xuất huyết khác các bệnh truyền nhiễm khác. Đã mắc một lần không có nghĩa an toàn - ngược lại, bạn đối diện nguy cơ cao hơn.

3 type virus còn lại vẫn rình rập. Kháng thể cũ có thể giúp virus tấn công mạnh hơn. Nếu có thêm bệnh nền hoặc tuổi cao, nguy cơ biến chứng nặng tăng gấp nhiều lần.

Vắc xin Qdenga là cách duy nhất để có miễn dịch toàn diện với cả 4 type huyết thanh - điều mà cơ thể không tự tạo ra sau một lần nhiễm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. WHO (2025). Dengue and severe dengue - Fact sheet. | https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue
2. Halstead SB, Wilder-Smith A (2019). Severe dengue in travellers: pathogenesis, risk and clinical management. Journal of Travel Medicine, 26(7).
3. Katzelnick LC, et al. (2017). Antibody-dependent enhancement of severe dengue disease in humans. Science, 358(6365):929-932.
4. Kouri G, et al. (1989). Reemergence of dengue in Cuba: a 1997 epidemic in Santiago de Cuba. Emerging Infectious Diseases.
5. Guzman MG, et al. (2010). The Complexity of Antibody-Dependent Enhancement of Dengue Virus Infection. Viruses, 2(12):2649-2662.
6. Luo L, et al. (2021). Clinical predictors of severe dengue: a systematic review and meta-analysis. Infectious Diseases of Poverty, 10:131.
7. Guzman MG, et al. (2002). Effect of age on outcome of secondary dengue 2 infections. International Journal of Infectious Diseases, 6(2):118-124.
8. Monaghan AJ, et al. (2020). Mortality among Hospitalized Dengue Patients with Comorbidities in Mexico, Brazil, and Colombia. American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 103(2):803-809.
9. Tricou V, et al. (2024). Long-term efficacy and safety of a tetravalent dengue vaccine (TAK-003): 4.5-year results from a phase 3 randomised trial. The Lancet Global Health, 12(2):e257-e270.
10. Biswal S, et al. (2019). Efficacy of a tetravalent dengue vaccine in healthy children and adolescents. New England Journal of Medicine, 381(21):2009-2019.
11. Thomas SJ, Yoon IK (2019). A review of Dengvaxia: development to deployment. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 15(10):2295-2314.

Quầy tiếp đón Phòng Khám Đa Khoa Đại Phước - Đăng ký tiêm vaccine Qdenga

PHÒNG KHÁM ĐA KHOA ĐẠI PHƯỚC

Tư Vấn & Tiêm Vắc Xin Sốt Xuất Huyết Qdenga

• Địa chỉ: 829 Đường 3 Tháng 2, Phường Minh Phụng, TP. Hồ Chí Minh
• Hotline: 1900 599 941 | 0938 829 831
• Thời gian làm việc: Thứ 2 - Thứ 7: 06:00 - 20:00 | Chủ Nhật: 06:00 - 11:30
• Website: phongkhamdaiphuoc.vn

→ Chi tiết vắc xin Qdenga tại Phòng Khám Đại Phước

Đăng ký tư vấn miễn phí - Gọi hotline hoặc đến trực tiếp phòng khám