Tầm Soát Ung Thư Cổ Tử Cung Là Gì?

Tầm soát ung thư cổ tử cung là gì?

Tầm soát ung thư cổ tử cung là phương pháp khám sàng lọc định kỳ nhằm phát hiện sớm các tế bào bất thường ở cổ tử cung trước khi chúng chuyển thành ung thư. Đây là biện pháp y học dự phòng quan trọng giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn tiền ung thư, khi chưa có triệu chứng và khả năng điều trị thành công cao nhất.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư cổ tử cung là loại ung thư phổ biến thứ 4 ở phụ nữ toàn cầu với khoảng 660.000 ca mắc mới và 350.000 ca tử vong năm 2022. Tại Việt Nam, năm 2022 có 4.612 phụ nữ mắc ung thư cổ tử cung và 2.571 trường hợp tử vong.

Quầy tiếp đón bệnh nhân tại Phòng khám Đa khoa Đại Phước - nơi thực hiện tầm soát ung thư cổ tử cung

Đọc thêm: Các dấu hiệu cần khám phụ khoa ngay

Tại sao cần tầm soát ung thư cổ tử cung?

Bệnh phát triển chậm và âm thầm

Ung thư cổ tử cung thường phát triển rất chậm, có thể mất 15-20 năm để tế bào bất thường chuyển thành ung thư. Trong giai đoạn tiền ung thư này, phần lớn phụ nữ không có bất kỳ triệu chứng gì đặc biệt. Đây chính là giai đoạn vàng để phát hiện và can thiệp kịp thời.

Hiệu quả của tầm soát

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy tầm soát ung thư cổ tử cung có thể giảm tỷ lệ tử vong do bệnh này lên tới 80% ở những phụ nữ được tầm soát định kỳ. Tầm soát đều đặn giúp:

• Phát hiện tổn thương tiền ung thư khi chưa có biểu hiện lâm sàng
• Can thiệp điều trị kịp thời, ngăn chặn tế bào bất thường phát triển thành ung thư
• Giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư cổ tử cung
• Bảo vệ khả năng sinh sản khi điều trị sớm

Theo Bộ Y tế Việt Nam, một trong những lý do dẫn đến tỷ lệ mắc và tử vong cao là tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc định kỳ còn chưa cao.

Bác sĩ phụ khoa tư vấn về tầm soát ung thư cổ tử cung cho bệnh nhân

Nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung

Khoảng 95-99.7% ca ung thư cổ tử cung do nhiễm virus HPV (Human Papillomavirus) nguy cơ cao gây ra. Virus HPV là nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất thế giới, có hơn 200 type HPV và hầu hết không có triệu chứng.

HPV type 16 và 18 chịu trách nhiệm cho 71% các ca ung thư cổ tử cung trên toàn cầu. Virus này có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm mà không gây triệu chứng, do đó tầm soát định kỳ là cách duy nhất để phát hiện sớm.

Xem thêm: Tầm quan trọng của việc khám phụ khoa

Các phương pháp tầm soát chính

Xét nghiệm Pap smear (phết tế bào cổ tử cung)

Pap smear là phương pháp tầm soát cơ bản và phổ biến nhất. Bác sĩ sử dụng bàn chải hoặc que gạt mềm lấy mẫu tế bào từ bề mặt cổ tử cung và ống cổ tử cung, sau đó gửi xét nghiệm dưới kính hiển vi để phát hiện tế bào bất thường.

Xét nghiệm Pap smear có thể phát hiện:

• Tế bào tiền ung thư ở các mức độ khác nhau
• Tế bào ung thư giai đoạn sớm
• Nhiễm trùng hoặc viêm cổ tử cung
• Thay đổi tế bào do virus HPV

Xét nghiệm HPV

Xét nghiệm HPV phát hiện sự hiện diện của virus HPV - nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung. Xét nghiệm này giúp xác định phụ nữ nào có nguy cơ cao cần theo dõi sát hơn.

Theo hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế Việt Nam ban hành năm 2024, phương pháp xét nghiệm HPV đơn thuần hoặc bộ đôi (kết hợp với Pap smear) được nhấn mạnh trong sàng lọc ung thư cổ tử cung.

Đối tượng và lịch tầm soát

Ai nên thực hiện tầm soát?

Sàng lọc dựa vào xét nghiệm tế bào cổ tử cung: áp dụng cho phụ nữ từ 21 tuổi

Sàng lọc dựa vào xét nghiệm HPV đơn thuần: Phụ nữ từ 25 tuổi

Tần suất tầm soát tùy thuộc vào

• Độ tuổi và tình trạng sức khỏe
• Kết quả xét nghiệm lần trước
• Tiền sử bệnh lý cổ tử cung
• Các yếu tố nguy cơ cá nhân

Chu kỳ kinh nguyệt và thời điểm phù hợp để thực hiện tầm soát cổ tử cung

Bác sĩ của phòng khám sẽ tư vấn lịch tầm soát phù hợp cho từng đối tượng.

Tình trạng tầm soát hiện nay

Theo nghiên cứu toàn cầu năm 2022, ước tính chỉ 36% phụ nữ độ tuổi 30-49 đã từng được tầm soát ung thư cổ tử cung trong đời, nghĩa là 2/3 phụ nữ chưa bao giờ được tầm soát.

Tại Hoa Kỳ năm 2023, 75.8% phụ nữ độ tuổi 21-65 được tầm soát đầy đủ theo hướng dẫn. Tỷ lệ tầm soát ở các nước thu nhập thấp và trung bình rất thấp, trong khi gánh nặng bệnh tật lại cao nhất.

Quy trình tầm soát diễn ra như thế nào?

Chuẩn bị trước khi tầm soát

Để kết quả chính xác nhất, bạn nên:

• Thực hiện sau khi hết kinh 5-7 ngày
• Không quan hệ tình dục trước 48 giờ
• Không thụt rửa âm đạo trước 48 giờ
• Không dùng thuốc đặt âm đạo trước 48 giờ
• Thông báo với bác sĩ nếu đang có triệu chứng bất thường

Các bước thực hiện

Quá trình tầm soát đơn giản, nhanh chóng và không gây đau:

1. Bạn nằm trên giường khám với tư thế khám phụ khoa
2. Bác sĩ sử dụng mỏ vịt đặt vào âm đạo để quan sát cổ tử cung
3. Lấy mẫu tế bào bằng bàn chải hoặc que gạt mềm, quay nhẹ trên bề mặt cổ tử cung
4. Mẫu được cho vào lọ chứa dung dịch bảo quản
5. Gửi mẫu đến phòng xét nghiệm phân tích
6. Kết quả trả về sau 7-10 ngày

Toàn bộ quá trình chỉ mất 5-10 phút. Sau khi lấy mẫu, bạn có thể sinh hoạt và làm việc bình thường ngay.

Minh họa quy trình khám phụ khoa và tầm soát cổ tử cun

Xem thêm: Điều trị khoét chóp cổ tử cung

Ý nghĩa của kết quả tầm soát

Kết quả âm tính (bình thường)

Kết quả âm tính có nghĩa là không phát hiện tế bào bất thường. Bạn tiếp tục thực hiện tầm soát định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ.

Kết quả dương tính (bất thường)

Kết quả dương tính không có nghĩa bạn đã bị ung thư. Đây chỉ là dấu hiệu cảnh báo có tế bào bất thường cần được đánh giá thêm. Có nhiều mức độ bất thường khác nhau từ nhẹ đến nặng.

Bước tiếp theo khi có kết quả bất thường

Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ bất thường và có thể chỉ định:

• Làm lại xét nghiệm sau 3-6 tháng để theo dõi
• Xét nghiệm HPV nếu chưa làm
• Soi cổ tử cung để quan sát chi tiết vùng bất thường
• Sinh thiết để xác định chính xác loại tổn thương

Tùy vào kết quả các xét nghiệm bổ sung, bác sĩ có thể đề xuất theo dõi chặt chẽ hoặc các phương pháp điều trị như đốt điện cổ tử cung hay khoét chóp cổ tử cung để loại bỏ tổn thương.

Mục tiêu toàn cầu về loại bỏ ung thư cổ tử cung

WHO đã đặt ra chiến lược toàn cầu với mục tiêu loại bỏ ung thư cổ tử cung, với 3 chỉ tiêu cần đạt được vào năm 2030:

• 90% trẻ em gái được tiêm vắc xin HPV trước 15 tuổi
• 70% phụ nữ được tầm soát bằng xét nghiệm chất lượng cao ở độ tuổi 35 và 45
• 90% phụ nữ có bệnh lý cổ tử cung được điều trị

Ước tính nếu đạt được mục tiêu này, có thể ngăn ngừa 74 triệu ca ung thư cổ tử cung mới và tránh được 62 triệu ca tử vong vào năm 2120.

Tầm soát - chìa khóa phòng ngừa ung thư cổ tử cung

Phụ nữ khỏe mạnh nhờ tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ

Tầm soát ung thư cổ tử cung là một trong những biện pháp phòng bệnh hiệu quả và tiết kiệm nhất trong y học hiện đại. Việc thực hiện tầm soát đều đặn giúp phát hiện sớm bệnh lý, can thiệp kịp thời và bảo vệ sức khỏe sinh sản của phụ nữ.

Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám, vì lúc đó bệnh có thể đã tiến triển. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe của mình bằng cách tầm soát định kỳ.

Để biết thêm về khám phụ khoa sau khi lập gia đình và lịch tầm soát phù hợp, hãy liên hệ với bác sĩ của phòng khám để được tư vấn chi tiết.

Tìm hiểu thêm: Đốt điện cổ tử cung là gì?

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization (WHO). Cervical cancer - Fact sheet. March 5, 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer
2. National Cancer Institute (NCI). Cancer Trends Progress Report - Cervical Cancer Screening. April 2025. https://progressreport.cancer.gov/detection/cervical_cancer
3. Bruni L, et al. Cervical cancer screening programmes and age-specific coverage estimates for 202 countries and territories worldwide: a review and synthetic analysis. Lancet Global Health. 2022;10(8):e1102-e1120.
4. Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định 3792/QĐ-BYT năm 2024 về Tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát ung thư cổ tử cung". Ngày 17/12/2024.
5. International Agency for Research on Cancer (IARC). Cervical cancer screening. WHO Global Health Observatory.
6. UNICEF. 5 fast facts about HPV and cervical cancer. 2024.
7. Walboomers JM, et al. Human papillomavirus is a necessary cause of invasive cervical cancer worldwide. Journal of Pathology. 1999;189(1):12-19.
8. de Martel C, et al. Worldwide burden of cancer attributable to HPV by site, country and HPV type. International Journal of Cancer. 2017;141(4):664-670.